Książka Zapraszamy do zakupu naszych książek:

• BEZPIECZEŃSTWO W ZATRUDNIENIU
   
• Identyfikacja pojazdów samochodowych metody przerabiania oznakowań identyfikacyjnych i ich ujawniania
   
• BEZPIECZEŃSTWO PRACY NA BUDOWIE
   

Można je kupić na naszej stronie.

Co pracodawca musi wiedzieć

• Co pracodawca bezwzględnie musi wiedzieć o Państwowej Inspekcji Pracy.
• KONTROLA PIP U PRZEDSIĘBIORCY
• DOKUMENTACJA POKONTROLNA PIP
• Program działania PIP na 2010 r. i kolejne lata.

Co pracodawca bezwzględnie musi wiedzieć o Państwowej Inspekcji Pracy.

Państwowa Inspekcji Pracy   jest organem powołanym do sprawowania nadzoru i kontroli przestrzegania prawa pracy, w szczególności przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, a także przepisów dotyczących legalności zatrudnienia i innej pracy zarobkowej w zakresie określonym w ustawie.

Podlega Sejmowi, a nadzór nad nią sprawuje Rada Ochrony Pracy. Instytucją kieruje Główny Inspektor Pracy przy pomocy zastępców, którego powołuje i odwołuje Marszałek Sejmu po zasięgnięciu opinii Rady Ochrony Pracy, natomiast jego zastępców po zasięgnięciu opinii Głównego Inspektora.

Działa ona przez jednostki organizacyjne, tj. Główny Inspektorat Pracy oraz podległe mu okręgowe inspektoraty pracy, które obejmują zakresem obszar jednego lub więcej województw.

Do najważniejszych zadań Inspekcji Pracy należy:

• nadzór i kontrola przestrzegania przepisów prawa pracy, w szczególności przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisów dotyczących stosunku pracy, wynagrodzenia za pracę i innych świadczeń wynikających ze stosunku pracy, czasu pracy, urlopów, uprawnień pracowników związanych z rodzicielstwem, zatrudniania młodocianych i osób niepełnosprawnych,
• kontrola legalności zatrudnienia, innej pracy zarobkowej, wykonywania działalności oraz kontrola przestrzegania obowiązku: informowania powiatowych urzędów pracy o zatrudnieniu bezrobotnego lub powierzeniu mu wykonywania innej pracy zarobkowej, opłacania składek na Fundusz Pracy,
• kontrola legalności zatrudnienia, innej pracy zarobkowej oraz wykonywania pracy przez cudzoziemców,
• kontrola wyrobów wprowadzanych do obrotu pod względem spełniania przez nie wymagań dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy, określonych w odrębnych przepisach,
• podejmowanie działań polegających na zapobieganiu i eliminowaniu zagrożeń w środowisku pracy, a w szczególności: badanie i analizowanie okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy oraz kontrola stosowania środków zapobiegających tym wypadkom, analizowanie przyczyn chorób zawodowych oraz kontrola stosowania środków zapobiegających tym chorobom,
• opiniowanie projektów aktów prawnych z zakresu prawa pracy,
• prawo wnoszenia powództw, a za zgodą osoby zainteresowanej – uczestnictwo w postępowaniu przed sądem pracy, w sprawach o ustalenie istnienia stosunku pracy,
• ściganie wykroczeń przeciwko prawom pracownika określonych w Kodeksie pracy, wykroczeń, o których mowa w art. 119–123 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, a także innych wykroczeń, gdy ustawy tak stanowią oraz udział w postępowaniu w tych sprawach w charakterze oskarżyciela publicznego,
• nadzór i kontrola zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy.

W razie stwierdzenia naruszenia przepisów prawa pracy lub przepisów dotyczących legalności zatrudnienia właściwe organy Inspekcji uprawnione są m.in. do:

• nakazania usunięcia stwierdzonych uchybień w ustalonym terminie w przypadku, gdy naruszenie dotyczy przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy,
• nakazania: wstrzymania prac lub działalności, gdy naruszenie powoduje bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia pracowników lub innych osób wykonujących te prace lub prowadzących działalność; skierowania do innych prac pracowników lub innych osób dopuszczonych do pracy wbrew obowiązującym przepisom przy pracach wzbronionych, szkodliwych lub niebezpiecznych albo pracowników lub innych osób dopuszczonych do pracy przy pracach niebezpiecznych, jeżeli pracownicy ci lub osoby nie posiadają odpowiednich kwalifikacji (nakazy w tych sprawach podlegają natychmiastowemu wykonaniu),
• zakazania wykonywania pracy lub prowadzenia działalności w miejscach, w których stan warunków pracy stanowi bezpośrednie zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzi (nakazy w tych sprawach podlegają natychmiastowemu wykonaniu),
• nakazania ustalenia w określonym terminie okoliczności i przyczyn wypadku,
• nakazania pracodawcy wypłaty należnego wynagrodzenia za pracę, a także innego świadczenia przysługującego pracownikowi (nakazy te również podlegają natychmiastowemu wykonaniu).

Organami Państwowej Inspekcji Pracy są:

• Główny Inspektor Pracy,
• okręgowi inspektorzy pracy,
• inspektorzy pracy.

KONTROLA PIP U PRZEDSIĘBIORCY

Dokumentem upoważniającym inspektora do przeprowadzenia kontroli może być legitymacja służbowa, a o swojej obecności na terenie kontrolowanego zakładu pracy inspektor nie musi informować pracodawcy.

Zakres działania i organizację Państwowej Inspekcji Pracy określa ustawa z 13 kwietnia 2008 r.

W ustawie o Państwowej Inspekcji Pracy jest także uregulowany tryb przeprowadzania przez inspektorów pracy kontroli, jak również ich obowiązki i uprawnienia. Jedynie w kwestiach nieokreślonych w ustawie stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.

Dokumentem uprawniającym do podjęcia kontroli u pracodawcy jest legitymacja służbowa. Inspektor pracy nie musi - w celu przeprowadzenia kontroli - uzyskiwać przepustki, nawet jeżeli obowiązek taki nakładają na pracowników kontrolowanego pracodawcy przepisy wewnątrzzakładowe.

Drugim dokumentem - obok legitymacji służbowej - uprawniającym do przeprowadzenia kontroli jest upoważnienie. Ma ono jednak zastosowanie wyłącznie w odniesieniu do kontrolowanych przedsiębiorców, a więc do podmiotów działających na podstawie ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. Jeżeli okoliczności faktycznie uzasadniają niezwłoczne podjęcie kontroli przedsiębiorcy, może być ona podjęta po okazaniu legitymacji służbowej, a kontrolowanemu należy niezwłocznie, nie później jednak niż w terminie 7 dni od dnia podjęcia kontroli, okazać upoważnienie do jej przeprowadzenia.

W kontroli mogą brać również udział - na podstawie imiennego upoważnienia wystawionego przez Głównego lub okręgowego inspektora pracy - biegli i specjaliści.

Kontrolę przeprowadza się z reguły w obecności osoby reprezentującej pracodawcę, która powinna mieć kompetencje do udzielania stosownych informacji i wydawania poleceń w imieniu pracodawcy. Ustawa o swobodzie działalności gospodarczej stanowi, że kontrolowany jest zobowiązany do pisemnego wskazania osoby uprawnionej do reprezentowania go w trakcie kontroli, a szczególnie w czasie jego nieobecności. Niewykonanie powyższego obowiązku jest wykroczeniem.

Czynności kontrolne polegają w szczególności na dokonaniu oględzin stanowisk i miejsc pracy oraz terenu zakładu lub innych miejsc wykonywania pracy. Poza tym polegają na badaniu dokumentów źródłowych, zarządzeń wewnątrzzakładowych, zapoznaniu się z analizami, ocenami, ekspertyzami, księgami itp. dokumentacją będącą w posiadaniu zakładu pracy. Czynności kontrolne mogą również polegać na wykonywaniu fotografii dla udokumentowania stanu faktycznego, przesłuchaniu świadków, żądaniu od pracowników lub byłych pracowników kontrolowanego zakładu składania pisemnych i ustnych informacji, zapoznaniu się z decyzjami (i ich realizacją) wydanymi przez PIP i inne organy kontroli i nadzoru nad warunkami pracy, ocenie przyczyn i okoliczności wypadków przy pracy i chorób zawodowych, ocenie stopnia realizacji obowiązków z zakresu bhp przez pracodawcę oraz inne osoby kierujące zespołami pracowników.

Przed podjęciem czynności kontrolnych inspektor pracy zgłasza swoją obecność pracodawcy, ale nie musi, gdy np. uzna, że takie zawiadomienie może wpłynąć na obiektywny wynik kontroli.

W trakcie kontroli inspektor pracy ma prawo do swobodnego poruszania się po terenie zakładu pracy, nie potrzebuje przepustki, przeprowadzania oględzin obiektów, stanowisk pracy, maszyn i urządzeń oraz przebiegu procesów technologicznych.

Inspektor pracy na terenie kontrolowanego podmiotu nie podlega rewizji osobistej.

Inspektor pracy może także żądać od kontrolowanego podmiotu oraz od wszystkich pracowników lub osób, które są lub były zatrudnione albo które wykonują lub wykonywały pracę na rzecz kontrolowanego podmiotu, pisemnych i ustnych informacji w sprawach objętych kontrolą oraz wzywać i przesłuchiwać te osoby w związku z przeprowadzaną kontrolą dokumentacji technicznej i technologicznej, wyników ekspertyz, badań i pomiarów dotyczących produkcji bądź innej działalności zakładu. Ma prawo żądać próbek surowców i materiałów używanych, wytwarzanych lub powstających w toku produkcji, w ilości niezbędnej do przeprowadzenia analiz lub badań, gdy mają one związek z przeprowadzoną kontrolą. Może domagać się przedłożenia akt osobowych oraz dokumentów związanych z zatrudnianiem pracowników lub innych osób wykonujących pracę na innej podstawie niż stosunek pracy (np. umowy zlecenia, umowy o dzieło), sprawdzać tożsamość osób wykonujących pracę.

Inspektor pracy ma prawo wzywać do złożenia wyjaśnień i przesłuchać świadków, jeśli jest to niezbędne dla prowadzonej kontroli.

Odmowa udzielenia inspektorowi żądanej informacji lub uniemożliwienie wglądu do dokumentacji może być potraktowane jako utrudnienie w działalności organów inspekcji pracy zagrożone odpowiedzialnością karną, co wynika z art. 225 § 2 k.k. o treści:

Art. 225. § 1. Kto osobie uprawnionej do przeprowadzania kontroli w zakresie ochrony środowiska lub osobie przybranej jej do pomocy udaremnia lub utrudnia wykonanie czynności służbowej, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

§ 2. Tej samej karze podlega, kto osobie uprawnionej do kontroli w zakresie inspekcji pracy lub osobie przybranej jej do pomocy udaremnia lub utrudnia wykonanie czynności służbowej.

Prowadząc kontrolę, inspektor może utrwalać przebieg i wyniki oględzin za pomocą aparatury i środków technicznych służących do utrwalania obrazu i dźwięku (aparatów fotograficznych, kamer wideo, magnetofonów itp.).

Inspektor może ponadto sporządzać odpisy lub wyciągi z dokumentów, robić zestawienia i obliczenia na podstawie dokumentów, a w razie potrzeby żądać tego od podmiotu kontrolowanego, jeśli jest to niezbędne dla kontroli.

Przy wykonywaniu czynności kontrolnych inspektor pracy ma prawo do korzystania z pomieszczenia do pracy w kontrolowanym zakładzie i do innych udogodnień niezbędnych do sprawnego przeprowadzenia kontroli.

Ustawa o swobodzie działalności gospodarczej wprowadza ograniczenia w możliwości prowadzenia kontroli przedsiębiorcy (ale nie wszystkich pracodawców), polegające na: dokonywaniu czynności kontrolnych w obecności kontrolowanego lub osoby przez niego upoważnionej, zakazie równoczesnego podejmowania i prowadzenia więcej niż jednej kontroli, ograniczeniu czasu trwania wszystkich kontroli u przedsiębiorcy w jednym roku kalendarzowym, ale ograniczenia te nie odnoszą się jednak do organów inspekcji pracy.

Faktycznie Ustawa z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (DzU z 2007 r. nr 155, poz. 1095 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym od 9 marca 2009 r. przewiduje w art. 82 ust. 1, że nie można równocześnie podejmować i prowadzić więcej niż jednej kontroli działalności przedsiębiorcy. W myśl art. 82 ust. 2, jeżeli działalność gospodarcza przedsiębiorcy jest już objęta kontrolą innego organu, organ kontroli odstąpi od podjęcia czynności kontrolnych oraz może ustalić z przedsiębiorcą inny termin przeprowadzenia kontroli.

Od ww. zasady wprowadzono jednak liczne wyjątki. Do zbiegu kontroli może dojść, gdy:

• ratyfikowane umowy międzynarodowe stanowią inaczej,
• przeprowadzenie kontroli jest niezbędne do przeciwdziałania popełnieniu przestępstwa lub wykroczenia, przeciwdziałania popełnieniu przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego lub zabezpieczenia dowodów jego popełnienia,
• kontrola jest prowadzona w toku postępowania na podstawie przepisów ustawy z 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów,
• przeprowadzenie kontroli jest uzasadnione bezpośrednim zagrożeniem życia, zdrowia lub środowiska naturalnego,
• kontrola dotyczy zasadności dokonania zwrotu podatku od towarów i usług przed dokonaniem tego zwrotu,
• przeprowadzenie kontroli jest realizacją obowiązków wynikających z przepisów prawa wspólnotowego o ochronie konkurencji lub przepisów prawa wspólnotowego w zakresie ochrony interesów finansowych Wspólnoty Europejskiej,
• kontrola dotyczy zasadności dokonania zwrotu podatku od towarów i usług na podstawie przepisów o zwrocie osobom fizycznym niektórych wydatków związanych z budownictwem mieszkaniowym.

W wypadku kontroli PIP zastosowanie znajduje wyłączenie opisane w art. 82 ust. 1 pkt 1. Przepis ten odsyła do ratyfikowanych przez Polskę umów międzynarodowych, a w tym do Konwencji nr 81 przyjętej 11 lipca 1947 r. przez Konferencję Ogólną Międzynarodowej Organizacji Pracy dotyczącej inspekcji pracy w przemyśle i handlu (DzU z 1997 r. nr 72, poz. 450). Artykuł 16 tej Konwencji wyraźnie wskazuje, że przedsiębiorstwa mogą być kontrolowane tak często i tak starannie, jak jest to konieczne w celu zapewnienia skutecznego stosowania odpowiednich przepisów prawnych.

Wielu przedsiębiorców ma obiekcje, czy inspektor pracy może w dowolnym terminie kontrolować, czy musi wystąpić pewien okre od zawiadomienia do kontroli. Ustawa z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (DzU z 2007 r. nr 155, poz. 1095 ze zm.) w rozdziale 5 zawiera przepisy dotyczące sposobu przeprowadzania kontroli działalności gospodarczej przedsiębiorcy. Należy podkreślić, że w przypadku kontrolowania przestrzegania przepisów prawa pracy kontroli podlega przedsiębiorca jako pracodawca, a nie wykonywana przez niego działalność. Istotny jest również fakt, że do kontroli przeprowadzanych przez organy Państwowej Inspekcji Pracy mają zastosowanie przepisy Konwencji nr 81 Międzynarodowej Organizacji Pracy dotyczącej inspekcji pracy w przemyśle i handlu (DzU z 1997 r. nr 72, poz. 450). Przepisy tej Konwencji upoważniają inspektorów pracy m.in. do swobodnego wstępu bez uprzedniego zawiadomienia, o każdej porze dnia i nocy, do każdego zakładu pracy podlegającego inspekcji (art. 12 ust. 1 lit. a), jak również pozwalają na wielokrotne kontrolowanie przedsiębiorstw, jeśli jest to konieczne do zapewnienia prawidłowego stosowania przepisów prawa (art. 16). Jednak powyższe regulacje dotyczą tylko zakładów przemysłowych i handlowych. Przepisy Konwencji nie mają zastosowania do kontroli prowadzonych przez Państwową Inspekcję Pracy w innych przedsiębiorstwach, do których mają zastosowanie przepisy dotyczące kontroli zawarte w ustawie o swobodzie działalności gospodarczej.

Dla pracodawcy jednymi z najistotniejszych przepisów zawartych w rozdziale 5 powołanej wyżej ustawy są art. 79 i 83. Pierwszy z nich nakłada na organy kontroli obowiązek uprzedniego zawiadomienia przedsiębiorcy o zamiarze wszczęcia kontroli. Kontrolę taką organ może rozpocząć nie wcześniej niż po upływie 7 dni i nie później niż przed upływem 30 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zamiarze wszczęcia kontroli. Przeprowadzenie kontroli, jeśli nie została ona wszczęta w terminie 30 dni od dnia doręczenia zawiadomienia, wymaga ponownego zawiadomienia.

Natomiast art. 83 ustawy dotyczy czasu trwania kontroli u danego przedsiębiorcy, a w szczególności ustala okresy, których nie może przekroczyć czas trwania wszystkich kontroli u przedsiębiorcy w jednym roku kalendarzowym oraz wprowadza wyłączenia z ograniczeń czasu kontroli, a także zasady ewentualnego przedłużenia tego czasu i przeprowadzenia powtórnej kontroli w tym samym zakresie przedmiotowym w danym roku kalendarzowym.

4 lutego 2010 r. Prezydent skierował pod obrady Sejmu projekt ustawy o zmianie ustawy o swobodzie działalności gospodarczej oraz ustawy o Państwowej Straży Pożarnej (druk sejmowy 2739). Projekt przewiduje uchylenie stosowania przepisów zawartych w rozdziale 5 ustawy do kontroli przeprowadzanych przez Państwową Inspekcję Pracy. Jeśli propozycje Prezydenta zostaną uchwalone przez Sejm i znowelizowane przepisy zaczną obowiązywać, inspektorzy PIP będą mogli wszcząć kontrole bez wcześniejszego zawiadomienia o zamiarze wszczęcia kontroli, aktualnie art. 79 ust. 1 o treści:

Art. 79. 1. Czynności kontrolne mogą być wykonywane przez pracowników organów kontroli po okazaniu legitymacji służbowej upoważniającej do wykonywania takich czynności oraz po doręczeniu upoważnienia do przeprowadzenia kontroli działalności przedsiębiorcy, chyba że przepisy szczególne przewidują możliwość przeprowadzenia kontroli po okazaniu legitymacji. W takim przypadku upoważnienie doręcza się przedsiębiorcy w terminie określonym w tych przepisach.

Przestanie obowiązywać zakaz równoczesnego podejmowania i prowadzenia więcej niż jednej kontroli działalności przedsiębiorcy, aktualnie art. 82 ust. 1 o treści:

Art. 82. 1. Nie można równocześnie podejmować i prowadzić więcej niż jednej kontroli działalności przedsiębiorcy. Nie dotyczy to sytuacji, gdy:

1. ratyfikowane umowy międzynarodowe stanowią inaczej;

Dodatkowo inspektor pracy będzie mógł wielokrotnie powtarzać kontrolę u jednego pracodawcy, gdyż nie będzie obowiązywało ograniczenie czasu trwania wszystkich kontroli u przedsiębiorcy w jednym roku kalendarzowym, co wynika z art. 83 ust. 1, a kontrolowany pracodawca nie będzie miał możliwości sprzeciwu wobec podjęcia i wykonywania kontroli.

Nie zawsze przedsiębiorca ma zaufanie do rzetelności bezstronnością prowadzonych czynności kontrolnych przez inspektora pracy, może on wnioskować do okręgowego inspektora pracy o wyłączenie go z udziału w postępowaniu. Przesłanki wyłączenia inspektora pracy z udziału w postępowaniu kontrolnym są takie same jak w odniesieniu do innych organów i pracowników administracji publicznej i zostały określone w Kodeksie postępowania administracyjnego.

Uwagi co do rzetelności i bezstronności inspektora pracy, wynikają głównie z niepełnym bądź mało precyzyjnym informowaniu stron o wszelkich okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na podejmowane rozstrzygnięcia, a także nie zawsze strony mają możliwość brać czynny udział w prowadzonym postępowaniu. Ponadto inspektor pracy jako funkcjonariusz publiczny powinien swoim postępowaniem pogłębiać zaufanie obywateli do organów państwa, ale z racji ogólnego strachu przedsiębiorcy do PiP-u i ogólnym oraz społecznym przeświadczeniu, że inspektor pracy kontroluje wyłącznie w celu jego ukarania, trudno uwierzyć w bezstronność inspektorów, mimo prawidłowo przeprowadzonej kontroli.

Postępowanie dowodowe inspektor pracy zobowiązany jest prowadzić w taki sposób, aby zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Materiał dowodowy sprawy to łącznie wszystkie dowody zebrane w sprawie, które mają służyć do prawidłowej oceny stanu faktycznego sprawy. Na podstawie zebranego materiału dowodowego inspektor pracy sporządza protokół pokontrolny, który później stanowi podstawę do zastosowania środków prawnych, a więc w szczególności do wydania decyzji administracyjnych (nakazów) i wszczęcia postępowania w sprawie o wykroczenia przeciwko prawom pracownika. Protokół pokontrolny może być - przed jego podpisaniem - kwestionowany. Służy temu prawo kontrolowanego do zgłaszania umotywowanych zastrzeżeń w terminie 7 dni od dnia przedstawienia protokołu.

Przesłanki do kwestionowania zastosowanych przez inspektora pracy środków prawnych mogą być różne. Począwszy od zarzutu wadliwego ustalenia stanu faktycznego, niewłaściwego zastosowania przepisów, naruszenia procedury, po zwyczajne niezadowolenie z rozstrzygnięcia.

Istotne jest, aby środek zaskarżenia od zastosowanego środka prawnego został wniesiony w terminie, zgodnie ze stosownym pouczeniem. Tylko formalne wniesienie odwołania powoduje, że sprawa trafia do rozstrzygnięcia do wyższej instancji (zazwyczaj okręgowego inspektora pracy) i ewentualnie umożliwia skorzystanie z drogi sądowej (skarga do sądu administracyjnego w przypadku decyzji administracyjnych).

DOKUMENTACJA POKONTROLNA PIP

Podmiotowi kontrolowanemu przysługuje prawo zgłoszenia zastrzeżeń do treści protokołu w ciągu 7 dni od jego otrzymania. Gdy zastrzeżenia są zasadne, inspektor pracy jest zobowiązany zmienić lub uzupełnić odpowiednią część protokołu.

Każda kontrola Państwowej Inspekcji Pracy kończy się sporządzeniem dokumentacji pokontrolnej.

Przedsiębiorca jest zobowiązany udostępnić książkę kontroli na każde żądanie inspektora pracy, jak również innego uprawnionego organu kontroli.

Wszystkie ustalenia dokonane podczas kontroli podlegają udokumentowaniu. Decyzje administracyjne wydawane przez inspektora pracy lub okręgowego inspektora pracy wymagają formy protokołu kontroli.

Protokół kontroli oprócz wskazania ww. informacji (m.in. podmiotu kontrolowanego) powinien zawierać dane dotyczące:

• opisu stwierdzonych naruszeń prawa oraz inne informacje mające istotne znaczenie dla wyników kontroli (stanowiące de facto materiał dowodowy) ustalone w szczególności:
• treści decyzji ustnych oraz informację o ich realizacji,
• informacji o osobach, w których obecności przeprowadzano kontrolę,
• wzmianki o informacjach objętych tajemnicą przedsiębiorstwa – na wniosek podmiotu kontrolowanego,
• wyszczególnienia załączników stanowiących składową część protokołu.

Przed podpisaniem protokołu kontroli podmiotowi kontrolowanemu przysługuje prawo zapoznania się z treścią protokołu. Z tego prawa – w dobrze pojętym interesie – podmiot kontrolowany nie tylko może, ale powinien skorzystać. Musi mieć na względzie to, że na bazie ustaleń zawartych w protokole formułowane są nie tylko środki prawne (nakazy, zakazy, wnioski w wystąpieniu), lecz również ewentualne zarzuty w razie pociągnięcia osoby winnej niedopełnienia obowiązków do odpowiedzialności za wykroczenia przeciwko prawom pracownika.

W terminie 7 dni od dnia przedstawienia protokołu podmiotowi kontrolowanemu przysługuje prawo zgłoszenia na piśmie uzasadnionych zastrzeżeń do ustaleń zawartych w protokole. Inspektor pracy – w przypadku stwierdzenia zasadności zastrzeżeń – jest zobowiązany zmienić lub uzupełnić odpowiednią część protokołu.

Protokół powinien być podpisany przez osobę kontrolującą oraz przez osobę lub organ reprezentujący podmiot kontrolowany, jednak odmowa podpisania protokołu przez ww. podmioty nie stanowi przeszkody do zastosowania przez inspektora pracy stosownych środków prawnych (nakazy, zakazy, wnioski w wystąpieniu).

W następstwie ustaleń dokonanych podczas kontroli właściwy inspektor pracy jest uprawniony do:

• wydawania decyzji administracyjnych,
• formułowania wniosków w wystąpieniu,
• wnoszenia powództwa oraz występowania przed sądem pracy w postępowaniu w sprawach o ustalenie istnienia stosunku pracy.

Inspektor pracy w ramach uprawnienia do wydawania decyzji administracyjnych zwanych nakazami lub zakazami może:

• nakazać usunięcie stwierdzonych uchybień, gdy naruszenie dotyczy przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy,
• nakazać wstrzymanie prac lub działalności,
• nakazać skierowanie do innych prac,
• nakazać wstrzymanie eksploatacji maszyn i urządzeń w razie stwierdzenia w wyniku kontroli naruszenia przepisów prawa pracy,
• nakazać ustalenie okoliczności i przyczyn wypadku,
• nakazać wypłatę należnego wynagrodzenia,
• zakazać wykonywania pracy lub prowadzenia działalności.

Decyzją administracyjną zwaną nakazem jest każde wydane przez inspektora pracy w formie decyzji administracyjnej zarządzenie usunięcia rozpoznanego zagrożenia dla życia lub zdrowia lub innego naruszenia przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy. Decyzje nakazowe mogą być wydawane w formie: pisemnej (m.in. wpis do dziennika budowy) lub ustnej.

Istotnymi elementami decyzji nakazowych są:

• rozstrzygnięcie, czyli treść decyzji,
• powołanie podstaw prawnych rozstrzygnięcia lub naruszonej zasady bhp,
• termin usunięcia stwierdzonych uchybień,
• pouczenie, czy i w jakim trybie podmiotowi kontrolowanemu przysługuje odwołanie.

Program działania PIP na 2010 r. i kolejne lata.

W 2010 r. PIP w ramach swoich działań planuje szczegółową kontrolę przestrzegania przepisów dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy, efektem czego ma być zwiększona świadomość w zakresie bezpieczeństwa pracy zarówno pracodawców jak i pracowników. Zwiększona świadomość i realizowanie zasad bezpieczeństwa pracy ma wg Państwowej Inspekcji Pracy znaczne obniżenie występowania wypadków przy pracy w latach 2010–2012, tak, aby w 2010 r. zmniejszyć o 25% wskaźnik wypadków przy pracy, a także w 3-letnim okresie uzyskać wyraźną i trwałą (potwierdzoną rekontrolami) poprawę stanu praworządności w stosunkach pracy.

Główny Inspektor Pracy zapowiada w 2010 r. nasilenie krótkotrwałych kontroli przestrzegania zasad prawa pracy. Kontrole te będą jednak wielokrotnie powtarzane u tego samego pracodawcy. PIP zamierza również zwiększyć liczbę kontroli legalności zatrudnienia.

Po przeprowadzonej analizie unormowań prawnych przez Głównego Inspektora, stwierdzono, że liczne przepisy prawa pracy są niejasne, niespójne i powodują wiele wątpliwości, co utrudnia wykonywanie nałożonych na inspekcję zadań. Najwięcej uwag odnotowano w zakresie interpretacji problemów interpretacyjnych dostarczają przepisy o czasie pracy, unormowania z zakresu bhp, legalności zatrudnienia (w tym zatrudnienia cudzoziemców), przepisy dotyczące uprawnień inspekcji pracy. W tym kontekście szczególnie istotna wydaje się konieczność tworzenia prawa pracy zrozumiałego, spójnego i cieszącego się społeczną akceptacją.

W związku z powyższym Państwowa Inspekcja Pracy stworzyła obszerne opracowanie przepisów, z którymi pracodawcy mają najwięcej problemów. Opracowanie zawiera również propozycje zmian mających usprawnić pracę PIP oraz zmniejszyć intensywność kontroli, gdyż jak podkreśla Główny Inspektor Pracy bardzo wiele nieprawidłowości wynika z niejasności interpretacyjnych unormowań prawnych.

Wg Głównego Inspektora Pracy, od przyszłego roku inspektorzy pracy zaczną stosować krótkotrwałe kontrole, skoncentrowane na nieprawidłowościach stwarzających bezpośrednie zagrożenia dla życia lub zdrowia i w zakresie legalności zatrudnienia. Takie kontrole będą powtarzane u tego samego pracodawcy w kolejnych dniach lub tygodniach aż do likwidacji zagrożeń. Kontrole takiego rodzaju będą podejmowane we wszystkich działach przemysłu, jednakże z racji zagrożenia ze szczególnym nastawieniem na budownictwo.

Przewiduje się również kontynuowanie przez inspekcje pracy sprawdzonych form oddziaływania informacyjno-edukacyjnego, programów i kampanii prewencyjnych i promocyjnych oraz rozwijanie współpracy międzynarodowej. Intensywnymi kontrolami i nadzorem objęte będą zakłady charakteryzujące się największymi zagrożeniami Już w tej chwili widzimy natężone działania PIP-u, w zakresie prowadzonych szkoleń dla pracodawców w zakresie Bezpieczeństwa Pracy.

Państwowa Inspekcja Pracy ruszyła również z kampanią informacyjno-prewencyjną w budownictwie.

Celem kampanii jest ograniczenie ryzyka zawodowego przy pracy w budownictwie, który osiągany będzie przez:

• upowszechnianie informacji i wytycznych do samodzielnej oceny ryzyka zawodowego, w szczególności dotyczących przypadków poślizgnięcia, upadku z wysokości lub wciągnięcia do wykopu,
• upowszechnianie dobrych praktyk eliminujących nieprawidłowości i zagrożenia,
• zwrócenie uwagi na przygotowanie do pracy w sposób zapewniający bezpieczeństwo jej wykonywania,
• zachęcanie pracowników do zmian w zachowaniu na terenie budowy,
• zachęcanie pracodawców do działań służących bhp,
• konsultacje dla pracodawców zainteresowanych udziałem w programie prewencyjnym.

Ponadto w 2010 r. inspekcja pracy ma monitorować funkcjonowanie tzw. ustaw antykryzysowych.

Jedną z ważniejszych dla pracodawców zapowiedzi Szefa Państwowej Inspekcji Pracy jest zapowiedz, że PIP stopniowo będzie odchodzić od szczegółowych kontroli na rzecz problemowych, a to powinno wpłynąć na przygotowanie pracodawcy do samokontroli w ramach systemu zarządzania firmą.

W 2010 r. w dalszym ciągu ma obowiązywać zasada, że jeśli inspektor nie ujawni rażących naruszeń praw pracowniczych, pierwsza kontrola u danego pracodawcy będzie mieć charakter rozpoznawczo-doradczy. Nie oznacza to, że przy pierwszej kontroli, pracodawca bez względu na efekty kontroli, nie zostanie ukarany na naruszenie zasad i przepisów objętych kontrolą, ale może skutkować mniejszą rygorystycznością.

Natomiast, wskazane jest, aby przedsiębiorca zaprosił inspektora PIP-u na kontrolę, w celu wskazania czy właściwie realizuje zadania związane z bezpieczeństwem pracowników i sprawami związanymi z prawem pracy. Przy kontroli takiej, w zasadzie przedsiębiorca nie jest karany, ale zostaje objęty opieką doradczą, co świadczy, że będzie musiał po takiej kontroli wdrożyć wszelkie zalecenia Inspektora PIP-u.